Al-Ahli Saudi và bài toán kiên nhẫn: Khi ban lãnh đạo đặt cược vào một huấn luyện viên chưa kịp thở

Đêm đó tại Cairo, tiếng còi mãn cuộc vang lên khiến các cầu thủ Al-Ahli Saudi đứng sững trên sân như những bức tượng. Tỷ số 2-1 nghiêng về Sundowns của Nam Phi trong khuôn khổ FIFA Intercontinental Cup vượt xa ý nghĩa của một trận thua thông thường. Đó là khoảnh khắc toàn bộ sự bất mãn âm ỉ suốt nhiều tuần qua bùng nổ thành một cuộc khủng hoảng công khai. Trên các diễn đàn bóng đá Saudi, người hâm mộ đồng loạt hướng mũi dùi về phía huấn luyện viên Marino Pusic và yêu cầu ban lãnh đạo sa thải ông ngay lập tức. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở cơn thịnh nộ quen thuộc ấy. Điều đáng chú ý nằm ở phản ứng của ban lãnh đạo: họ kiên quyết giữ ông lại, thậm chí tuyên bố muốn trao thêm sự hỗ trợ lớn hơn cho vị huấn luyện viên người Hà Lan. Câu hỏi mà giới quan sát đặt ra lúc này không phải là liệu Pusic có đáng bị sa thải hay không, mà là liệu sự kiên nhẫn đó là một tầm nhìn chiến lược hay một vụ đánh cược thiếu cơ sở. Al-Ahli Saudi là một câu lạc bộ có địa vị đặc biệt tại Saudi Pro League. Đây là một trong tứ đại gia của bóng đá Ả Rập Xê Út, cùng với Al-Hilal, Al-Nassr và Al-Ittihad. Người hâm mộ của đội bóng này quen với việc cạnh tranh chức vô địch, quen với việc đội bóng nằm trong nhóm đầu bảng xếp hạng. Chính vì vậy, việc đội bóng nhận ba thất bại liên tiếp tại giải quốc nội ngay đầu mùa giải là một cú sốc văn hóa theo đúng nghĩa đen. Nhưng bối cảnh quan trọng nhất mà nhiều bài viết đang bỏ qua là thời điểm Pusic được bổ nhiệm. Ông chỉ có vài ngày trước khi mùa giải khởi tranh để tiếp quản đội bóng. Không có giai đoạn tiền mùa giải, không có thời gian để triển khai bất kỳ phương pháp huấn luyện nào, không có cơ hội để đánh giá toàn bộ đội hình và xây dựng mối quan hệ với các trụ cột. Một huấn luyện viên dày dạn kinh nghiệm nhất cũng cần tối thiểu sáu đến tám tuần để truyền đạt triết lý của mình cho một tập thể mới. Pusic bước vào phòng thay đồ của Al-Ahli khi mọi thứ đã được sắp đặt bởi người tiền nhiệm, với một đội hình được xây dựng cho một hệ thống chiến thuật mà ông không hề tham gia thiết kế. Điều đó giống như việc yêu cầu một kiến trúc sư hoàn thiện một tòa nhà mà người khác đã đổ móng theo một bản vẽ hoàn toàn khác. Trận thua Sundowns vì thế cần được nhìn nhận trong bối cảnh đầy đủ hơn. Sundowns là một đối thủ có sức mạnh đáng gờm. Họ là nhà vô địch CAF Champions League, một tập thể có tổ chức chặt chẽ và giàu kinh nghiệm thi đấu quốc tế. Một thất bại 2-1 trước đối thủ như vậy trong một giải đấu cúp liên lục địa, dù đáng thất vọng, không phải là bằng chứng thuyết phục cho thấy năng lực huấn luyện của Pusic kém cỏi. Câu chuyện thực sự ở đây không nằm ở Pusic. Câu chuyện thực sự nằm ở quy trình bổ nhiệm huấn luyện viên của Al-Ahli, một quy trình đã có dấu hiệu trục trặc từ trước khi mùa bóng bắt đầu. Việc bổ nhiệm một huấn luyện viên chỉ vài ngày trước khi mùa giải khởi tranh phản ánh một thực tế khó chịu: hoặc ban lãnh đạo đã để chiếc ghế huấn luyện trống quá lâu, hoặc họ đã sa thải người tiền nhiệm mà không có phương án kế nhiệm rõ ràng. Cả hai kịch bản đều cho thấy sự thiếu chuyên nghiệp trong khâu tổ chức. Và điều trớ trêu là, chính những người tạo ra tình thế khó khăn này lại là những người đang được khen ngợi vì sự kiên nhẫn với Pusic. Các con số phản ánh một bức tranh không mấy tích cực. Ba trận thua tại giải quốc nội. Một lần bị loại khỏi FIFA Intercontinental Cup. Tổng cộng, đội bóng đã trải qua ít nhất bốn trận đấu chính thức dưới thời Pusic mà không có được kết quả tích cực nào đáng kể. Nhưng bốn trận đấu là một mẫu quá nhỏ để đánh giá năng lực của bất kỳ huấn luyện viên nào. Trong lịch sử bóng đá hiện đại, có vô số ví dụ về những huấn luyện viên khởi đầu tồi tệ nhưng sau đó xây dựng được những tập thể thành công. Ngược lại, cũng có nhiều huấn luyện viên khởi đầu ấn tượng rồi nhanh chóng sụp đổ khi gặp phải những thử thách thực sự. Tôi đã chứng kiến quá nhiều trường hợp tương tự để có thể đưa ra kết luận vội vàng dựa trên bốn trận đấu. Theo dõi các trận đấu của tôi tại khu vực Trung Đông trong nhiều năm qua, tôi nhận thấy một điều lặp đi lặp lại: những quyết định sa thải huấn luyện viên sớm thường xuất phát từ áp lực truyền thông và sự mất kiên nhẫn của người hâm mộ hơn là từ một đánh giá kỹ thuật khách quan. Các ban lãnh đạo câu lạc bộ ở khu vực này đặc biệt dễ rơi vào cái bẫy đó, bởi văn hóa bóng đá tại đây đặt nặng kết quả tức thời hơn là quy trình phát triển dài hạn. Người hâm mộ muốn chiến thắng ngay lập tức, và họ hiếm khi chấp nhận những lời giải thích về quá trình chuyển giao, dù cho những lời giải thích đó có hợp lý đến đâu. Một huấn luyện viên chỉ cần vài trận thua liên tiếp là có thể bị đẩy vào tình thế nguy hiểm, bất kể những yếu tố khách quan đang chống lại ông ta như thế nào. Điều khiến trường hợp của Al-Ahli trở nên đặc biệt là ban lãnh đạo đã đi ngược lại xu hướng đó. Họ công khai tuyên bố không có ý định sa thải Pusic và thậm chí muốn trao cho ông sự hỗ trợ lớn hơn. Đây là một quyết định táo bạo, nhưng cũng đầy rủi ro. Rủi ro đầu tiên là tính chất nhị phân của quyết định này. Bằng cách công khai cam kết với Pusic, ban lãnh đạo đã tự đặt mình vào một tình thế không có lối thoát danh dự. Nếu kết quả được cải thiện, họ là những nhà chiến lược có tầm nhìn. Nếu kết quả tiếp tục xấu đi, họ sẽ bị coi là những người bảo thủ, bảo vệ một huấn luyện viên yếu kém và làm tổn hại đến lợi ích của câu lạc bộ. Không có kịch bản trung gian nào cho một tuyên bố công khai như vậy. Sự kiên nhẫn chỉ được coi là đúng đắn khi nó dẫn đến kết quả tốt; nếu không, nó sẽ bị coi là sự bảo thủ ngoan cố. Con số không bao giờ biết nói dối, và nếu thành tích không được cải thiện trong năm đến mười trận tới, mọi lời hứa hẹn sẽ trở thành vật trang trí vô nghĩa. Rủi ro thứ hai nằm ở phòng thay đồ. Bất kỳ huấn luyện viên nào cũng cần sự ủng hộ của các trụ cột để duy trì kỷ luật và tinh thần chiến đấu. Khi người hâm mộ công khai đòi sa thải huấn luyện viên, các cầu thủ có thể bắt đầu đặt câu hỏi về quyền lực và sự ủy nhiệm của ông ta. Nếu các trụ cột của Al-Ahli không thực sự đứng sau Pusic, thì sự kiên nhẫn của ban lãnh đạo chỉ là một liều thuốc an thần tạm thời cho một căn bệnh đang âm ỉ sâu hơn bên trong. Tuy nhiên, cần phải xem xét một cách nghiêm túc lập luận của những người đòi sa thải Pusic ngay lập tức. Họ có lý khi chỉ ra rằng Al-Ahli Saudi không phải là một câu lạc bộ nhỏ cần thời gian để phát triển. Với nguồn lực tài chính mạnh mẽ từ quỹ đầu tư công Saudi, đội bóng này có quyền đòi hỏi những tiêu chuẩn cao hơn. Trong một giải đấu ngày càng cạnh tranh khốc liệt với sự góp mặt của những ngôi sao đẳng cấp thế giới, việc chậm trễ trong việc sửa sai có thể khiến đội bóng bỏ lỡ cơ hội cạnh tranh chức vô địch ngay từ giai đoạn đầu. Nhưng lập luận này bỏ qua một chi tiết quan trọng: Al-Ahli đã tự đặt mình vào thế khó bằng chính quy trình bổ nhiệm vội vàng của họ. Khi bạn bổ nhiệm một huấn luyện viên chỉ vài ngày trước khi mùa giải bắt đầu, bạn không thể kỳ vọng kết quả tức thời. Đổ lỗi hoàn toàn cho Pusic là cách né tránh trách nhiệm của chính ban lãnh đạo trong việc tạo ra một tình thế bất khả thi ngay từ đầu. Ba năm sau lễ ký kết, điều khoản bí mật vẫn nằm yên dưới tầng hầm tài chính, và cũng giống như vậy, những quyết định sai lầm từ đầu mùa giải sẽ vẫn ám ảnh câu lạc bộ dù cho ai ngồi trên ghế huấn luyện. Câu hỏi thực sự mà Al-Ahli Saudi cần trả lời không phải là Pusic có xứng đáng bị sa thải hay không. Câu hỏi đúng phải là: làm thế nào một câu lạc bộ lớn như vậy lại rơi vào tình cảnh phải bổ nhiệm huấn luyện viên chỉ vài ngày trước khi mùa giải khởi tranh? Nếu ban lãnh đạo có thể trả lời câu hỏi đó một cách trung thực, họ sẽ tìm ra gốc rễ thực sự của vấn đề. Nếu không, họ sẽ tiếp tục lặp lại chu kỳ bổ nhiệm vội vàng, thất bại, sa thải rồi lại bổ nhiệm, một vòng lặp mà bóng đá Trung Đông đã chứng kiến quá nhiều lần trong suốt thập kỷ qua. Sự kiên nhẫn với Pusic có thể là một bước đi đúng đắn, nhưng nó chỉ thực sự có ý nghĩa nếu đi kèm với một cuộc kiểm điểm nghiêm túc về cách câu lạc bộ vận hành ở cấp độ quản trị. Bởi lẽ, một huấn luyện viên dù giỏi đến đâu cũng không thể cứu vãn một hệ thống đang hoạt động thiếu bài bản. Và vấn đề của Al-Ahli lúc này không còn là số phận của Pusic sẽ ra sao, mà là liệu họ có dám đối diện với chính những sai lầm của mình hay không. Đó là bài toán khó hơn nhiều so với việc thay một huấn luyện viên.