Bóng tennis trên green hố 15: Cổ động viên Celtic đòi thay đổi cấu trúc sở hữu

Chiều thứ Bảy, trên green của hố thứ 15 tại St Andrews, một quả bóng tennis lăn qua mép cỏ. Rồi một quả nữa. Trên mỗi quả in khuôn mặt của Dermot Desmond — cổ đông lớn nhất của Celtic — bị gạch chéo. Desmond, 76 tuổi, đang tham dự giải golf pro-am Alfred Dunhill Links thì bị gián đoạn. An ninh đưa ông rời khỏi sân. Không va chạm, không khói lửa, không khẩu hiệu. Chỉ có những quả bóng tennis và một thông điệp được tính toán đến từng chi tiết.

Tôi xem lại đoạn video vài lần. Hành động thì quen thuộc — ném bóng tennis xuống green là cách phản đối đã xuất hiện ở châu Âu từ lâu. Điều đáng nói nằm ở chỗ khác: cổ động viên Celtic chọn đúng người, đúng nơi, đúng thời điểm. Họ không nhắm vào một huấn luyện viên. Họ nhắm vào một cấu trúc sở hữu.

Celtic Fans Collective sau đó đăng tuyên bố trên X, kèm video và hình ảnh của cuộc phản đối. “Dermot Desmond về cơ bản được phép điều hành Celtic trong khi dùng sự giàu có của mình để trốn tránh cổ động viên và trách nhiệm giải trình,” tuyên bố viết. “Cổ động viên đã tận dụng cơ hội hôm nay để gửi đi thông điệp rằng thỏa thuận này không thể tiếp tục.”

Muốn hiểu vì sao, phải đặt cạnh bức tranh trên sân. Đội của Martin O'Neill — vô địch Premiership mùa trước, vượt qua Hearts trong trận quyết định ngày cuối cùng, hoàn tất cú đúp quốc nội — đang đứng đầu bảng, hơn đối thủ Rangers hai điểm. Nhưng Celtic thua cả ba trận gần nhất trước kỳ nghỉ quốc tế, trong đó có hai thất bại trước Rangers, một trận tại Parkhead, và thua 3-1 ngay trên sân nhà trước Ferencvaros ở trận mở màn Europa League.

Đội đầu bảng, vừa ăn cú đúp, mà cổ đông lớn nhất bị ném bóng vào mặt. Nghịch lý đó là điểm khởi đầu cho mọi thứ phía sau.

Tôi làm nghề đọc bảng giá chuyển nhượng tám năm, và bài học đầu tiên tôi học được là: bảng xếp hạng là chỉ số trễ, còn bất mãn trên khán đài là chỉ số dẫn. Kết quả trên sân kể lại chuyện đã xảy ra. Cảm xúc của cổ động viên kể trước chuyện sắp xảy ra. Giá trị của một cầu thủ chỉ là con số; giá trị của một đội bóng là câu chuyện họ dám kể. Ở Celtic, câu chuyện đó đang bị kể bởi một người không bao giờ đứng trước micro.

Thứ cổ động viên phản đối không nằm ở thất bại. Họ phản đối sự im lặng. Trong mô hình sở hữu kiểu chủ im lặng, người nắm cổ phần lớn nhất hưởng lợi từ thành công thể thao nhưng không chịu trách nhiệm trực tiếp khi cấu trúc vận hành có vấn đề. Khi đội thắng, uy tín thuộc về tập thể. Khi đội thua, áp lực dồn xuống huấn luyện viên và cầu thủ — những người có thể bị thay thế trong một kỳ chuyển nhượng, còn cổ đông lớn thì ở lại.

Tôi từng nghĩ quyền lực nằm ở chữ ký, cho đến khi chứng kiến một lời hứa tan theo mưa ở Paris. Ở Paris, tôi học được rằng chữ ký chỉ là bề mặt. Quyền lực thật nằm ở cấu trúc: ai kiểm soát dòng tiền, ai bổ nhiệm ban điều hành, ai quyết định thời điểm một huấn luyện viên phải ra đi. Cổ động viên Celtic hiểu điều đó rõ hơn nhiều người làm nghề.

Celtic Fans Collective không phải một nhóm ngẫu nhiên. Đây là tập hợp có tổ chức, có kênh truyền thông riêng, có khả năng điều phối hành động và soạn thông cáo trong thời gian ngắn. Sự chuyên nghiệp của nhóm phản đối đối lập trực tiếp với sự im lặng của ban lãnh đạo.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở Scotland, tôi thấy một mô thức lặp lại. Celtic có nền tảng tài chính tương đối lành mạnh so với mặt bằng bóng đá Scotland. Doanh thu ổn định, sân nhà gần như kín chỗ mỗi vòng, vé mùa bán đều. Chính sự lành mạnh đó khiến câu hỏi của cổ động viên trở nên sắc bén hơn: nếu nguồn lực ổn, vì sao đội bóng vẫn thua hai trận trước Rangers trong cùng một giai đoạn, và để thua 3-1 trên sân nhà ở đấu trường châu Âu?

Câu trả lời nằm ở độ sâu đội hình, không nằm ở phong độ nhất thời. Ba thất bại liên tiếp trước kỳ nghỉ quốc tế là dấu hiệu của một kế hoạch chuyển nhượng bị hụt hơi, không phải của một tuần thi đấu kém may. Khi kế hoạch chuyển nhượng hụt hơi, người ta thường tìm cách đổ lỗi cho ghế huấn luyện viên trước khi nhìn lên ban điều hành.

Đại dịch không giết thị trường chuyển nhượng, nó phơi bày những kẻ đang giả vờ giàu. Ở Celtic, câu chuyện có phần ngược lại: một cổ đông với khối tài sản lớn có thể hấp thụ áp lực tài chính mà không cần đối thoại. Sự giàu có trở thành tấm chắn. Cổ động viên không có kênh chính thức nào để buộc một tỷ phú phải trả lời, nên họ chọn kênh duy nhất còn lại.

Họ chọn sân golf.

Cuộc phản đối ở St Andrews được chọn lọc kỹ lưỡng. Giải pro-am Alfred Dunhill Links quy tụ giới tài chính, nhà tài trợ và truyền thông. Ném bóng tennis ở một trận bóng đá sẽ bị át đi bởi tiếng hò reo trên khán đài. Ném bóng tennis ở hố 15 lại tạo ra một khung hình không thể xóa. Cổ động viên hiểu rõ điều đó: họ không cần đám đông, họ cần một bức ảnh được lan truyền.

Đó là tư duy của một chiến lược gia, không phải của một kẻ nổi loạn. Họ chọn mục tiêu có hiệu suất truyền thông cao nhất, vào thời điểm Desmond xuất hiện công khai, ở nơi ít rào chắn an ninh nhất. Một quả bóng tennis có giá vài nghìn đồng, nhưng hình ảnh nó tạo ra đắt hơn nhiều so với bất kỳ chiến dịch quảng cáo nào mà câu lạc bộ có thể mua.

Góc nhìn phản trực giác nằm ở đây: câu chuyện chính thức nói rằng Celtic đang ổn — đầu bảng, hơn Rangers hai điểm, vừa vô địch. Nhưng bảng xếp hạng tháng Mười không trả lời được câu hỏi về tháng Tư. Ba thất bại trước kỳ nghỉ quốc tế, hai trong đó trước đối thủ trực tiếp, là tín hiệu về chiều sâu đội hình. Bảng xếp hạng có thể che một lỗ hổng trong vài tuần, nhưng không che được cả mùa.

Điểm mù lớn hơn nằm ở cách người ta đọc cuộc phản đối này. Nhiều người sẽ gọi đó là hành động nóng nảy của một nhóm cổ động viên bức xúc. Cách đọc đó bỏ qua một thực tế: khi một nhóm cổ động viên tổ chức được một hành động có hình ảnh, có tuyên bố, có thông điệp rõ ràng và có thời điểm tính toán, họ đã chuyển từ trạng thái cảm xúc sang trạng thái chiến lược. Đó là lúc ban lãnh đạo nên lo, chứ không phải lúc họ nên im lặng.

Ở Pháp, tôi từng chứng kiến các nhóm cổ động viên buộc chủ sở hữu phải lên tiếng chỉ bằng cách kiểm soát thời điểm và địa điểm của một hành động nhỏ. Áp lực không đến từ số lượng người, mà đến từ việc hình ảnh đó xuất hiện ở đâu và vào lúc nào. Một tấm ảnh chụp đúng khoảnh khắc có sức nặng hơn một cuộc tuần hành đông người nhưng không có khung hình đẹp.

Điều đáng hỏi tiếp theo không nằm ở việc Desmond có bán cổ phần hay không. Điều đáng hỏi là liệu Celtic có tạo ra một kênh đối thoại chính thức trước khi hành động tiếp theo xảy ra. Nếu không, quả bóng tennis tiếp theo sẽ không rơi xuống green. Nó sẽ rơi xuống một nơi đắt giá hơn nhiều đối với hình ảnh của câu lạc bộ.