Manchester United: Khi khán đài tuyên bố câu lạc bộ không thuộc về tỷ phú

Trên khán đài trận derby Manchester, trước khi bóng lăn, một tấm băng rôn xuất hiện mà không nhắc đến bất cứ cầu thủ nào. Nó chỉ ghi một dòng: “Cách các người đối xử với chúng tôi là một sự sỉ nhục.” Ít ngày sau, một tổ chức người hâm mộ đại diện cho một phần đáng kể cộng đồng cổ động viên toàn cầu của Manchester United công bố một tuyên bố dài 750 từ. Trong đó có một câu khiến tôi dừng lại: “Đủ rồi. Đã đến lúc phải thay đổi. Glazers và Sir Jim Ratcliffe phải ra đi.”

Tôi theo dõi bóng đá Anh gần một thập kỷ, và tôi quen với những lá đơn của khán đài. Nhưng tuyên bố này khác ở chỗ nó nhắm thẳng vào tư cách của những người đang sở hữu câu lạc bộ, thay vì vào một trận thua, một huấn luyện viên hay một mùa giải.

Câu lạc bộ này có hai nhóm chủ sở hữu. Một bên là gia đình Glazers, vốn đã hứng chịu các cuộc biểu tình suốt nhiều năm với truyền thống băng rôn phản đối có từ lâu. Bên còn lại là Sir Jim Ratcliffe, 73 tuổi, tỷ phú, người đứng đầu tập đoàn INEOS, giữ vai trò đồng sở hữu. Tuyên bố của người hâm mộ gọi đích danh cả hai. Điều đó có nghĩa áp lực không còn tập trung vào một cá nhân kiểm soát duy nhất, mà bao trùm toàn bộ liên minh sở hữu.

Bối cảnh trên sân làm mọi thứ thêm nặng. Đội bóng trải qua một chuỗi kết quả tiêu cực: hai thất bại ở Premier League, một lần bị loại khỏi Carabao Cup, và một trận thua derby 0-1 trước Manchester City. Chuỗi kết quả đó trùng khớp với thời điểm những phát ngôn gây tranh cãi xuất hiện. Khi kết quả đi xuống và uy tín của giới chủ cũng đi xuống cùng lúc, hai dòng áp lực thường chồng lên nhau thay vì bù trừ cho nhau.

Điều khiến tuyên bố này khác với một cuộc khủng hoảng truyền thông thông thường nằm ở cách nó tự định nghĩa. Người hâm mộ viết rằng vấn đề “lớn hơn một trận thua, lớn hơn một huấn luyện viên, lớn hơn một mùa giải”, và rằng nó liên quan đến “định hướng, khả năng lãnh đạo và bản sắc” của Manchester United. Họ nhắc đến “nhiều năm sa sút, những lời hứa bị phá vỡ và thất bại lặp đi lặp lại”. Một cuộc khủng hoảng trở nên bền vững khi nó thôi nói về kết quả trên sân và bắt đầu nói về tư cách sở hữu.

Cơ chế gây tổn thương nhất ở đây là lời hứa bị phá vỡ. Trước đó, vị đồng sở hữu từng xin lỗi vì cách dùng từ trong một phát ngôn liên quan đến nhập cư. Người hâm mộ viết: “Chúng tôi hy vọng một bài học đã được rút ra. Rõ ràng là chưa.” Một lần sai có thể được coi là tai nạn. Một lần sai lặp lại sau khi đã xin lỗi thì trở thành thâm hụt uy tín, và thâm hụt uy tín khó hàn gắn hơn nhiều so với một tai tiếng đơn lẻ.

Tuyên bố còn mở rộng liên minh một cách có tính toán. Nó dùng câu “Những niềm tin khác nhau. Những quan điểm chính trị khác nhau. Một Manchester United.” Cách diễn đạt này vượt qua ranh giới của nhóm phát ngôn, hướng tới những cổ động viên không chia sẻ cùng quan điểm chính trị nhưng chia sẻ cùng cảm giác thuộc về. Trần áp lực của chiến dịch vì thế được nâng lên.

Điều đáng chú ý là tổ chức này tự mô tả mình đại diện cho “một phần đáng kể của cộng đồng cổ động viên toàn cầu”. Tuyên bố đó chưa được kiểm chứng, và mức độ đại diện thực tế sẽ quyết định sức nặng của toàn bộ chiến dịch. Ở bóng đá Anh hiện tại, các cơ chế đối thoại với người hâm mộ đang ngày càng được thể chế hóa, khiến một tuyên bố mất niềm tin có tính chính danh cao hơn so với một thập kỷ trước.

Phần sắc bén nhất là tuyên bố về chủ quyền. Người hâm mộ viết rằng câu lạc bộ “không thuộc về mặt cảm xúc với các quỹ đầu tư, cổ đông hay tỷ phú”, mà “thuộc về các thế hệ cổ động viên đã kế thừa câu lạc bộ này”. Một câu lạc bộ không lớn lên từ ngân sách, mà từ những đêm cả đội thức trắng vì một niềm tin chung. Đây là một thách thức trực tiếp đối với mô hình sở hữu bằng vốn tư nhân vốn đã định hình tầng lớp ưu tú của bóng đá Anh suốt hai thập kỷ.

Có một chiều kích ít được chú ý, và với tôi nó mới là phần đáng lo nhất. Người hâm mộ liệt kê câu lạc bộ được tạo nên từ “cầu thủ, nhân viên, người soát vé, đội an ninh và cổ động viên” đến từ “nhiều quốc gia, nền văn hóa, sắc tộc, tôn giáo và xuất thân khác nhau”, và khẳng định “Manchester United sẽ không còn là Manchester United nếu thiếu họ”. Khi những phát ngôn của giới chủ liên quan đến nhập cư bị đọc như mối đe dọa với chính đội ngũ lao động đó, xung đột không còn nằm giữa khán đài và phòng họp. Nó len vào bên trong câu lạc bộ.

Cách hiểu phổ biến từ bên ngoài là gộp tất cả vào một phát ngôn gây sốc, rồi kết luận rằng vài tuần nữa mọi thứ sẽ lắng xuống. Tôi cho rằng đó là điểm mù. Rủi ro trọng yếu ở đây không phải là án phạt của cơ quan quản lý. Các phát ngôn được đưa ra với tư cách cá nhân trong một cuộc phỏng vấn, và không có điều luật nào trực tiếp trừng phạt diễn ngôn chính trị của một cổ đông. Rủi ro thật nằm ở quan hệ lao động nội bộ và ở giá trị thương hiệu.

Sức mạnh của khán đài cũng thường bị đánh giá thấp. Một tuyên bố dài 750 từ, có cấu trúc, có trích dẫn, là một văn bản để lại dấu vết. Nó có thể được viện dẫn lại vào bất kỳ thời điểm nào, ở bất kỳ trận đấu nào. Bàn thắng ở phút 90+2 không đến từ kịch bản, mà đến từ những ai không chịu rời sân khi đèn đã tắt — áp lực từ khán đài cũng vận hành theo cách đó.

Một kết quả tốt trên sân sẽ không xóa được vấn đề chủ quyền, và ngược lại. Hai dòng áp lực này cần được tách rời khi phân tích. Đọc một chiến thắng như dấu hiệu hòa giải, hay đọc một thất bại như nguyên nhân của khủng hoảng, đều là nhầm lẫn giữa hai tầng vấn đề khác nhau.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tín hiệu cần chú ý không phải là kết quả trận tới, mà là cách câu lạc bộ và giới chủ phản hồi. Sự im lặng sau một tuyên bố có tính chính danh như vậy thường bị đọc là không đối thoại. Nhịp đập của trận đấu không bao giờ ngừng, nó chỉ chờ một người biết lắng nghe để kể lại. Câu hỏi còn để ngỏ: khi khán đài đã tuyên bố chủ quyền, ai sẽ là người đầu tiên chịu lắng nghe?