Đằng sau 'no rank in the server': BFBS Pro League và cách quân đội Anh dùng esports để gắn kết cộng đồng

Giữa lúc giới esports chuyên nghiệp dồn sự chú ý vào kỳ chuyển nhượng — điều khoản giải phóng, quỹ lương, tiền thưởng — thì ở Vương quốc Anh, BFBS Pro League đang lặng lẽ chạy mùa giải thứ hai theo một logic hoàn toàn khác. Không ai công bố lượt xem, không bên nào nhận tài trợ, không có bản hợp đồng nào giữa các tuyển thủ. Thứ duy nhất giải đấu này tạo ra là một nguyên tắc gọn gàng: “no rank in the server” — không có cấp bậc trong máy chủ. Với một cộng đồng vốn vận hành bằng quân hàm và thứ bậc, đó là một cách mạng nhỏ. BFBS, British Forces Broadcasting Service, là cơ quan truyền thông chính thức của lực lượng vũ trang Hoàng gia. Pro League là dự án esports cộng đồng của họ, hướng đến binh sĩ ở mọi quân chủng: trên không, mặt đất, hải quân và các đơn vị đặc biệt. Người đứng đầu giải, Robert, không nói về tỷ lệ thắng hay thứ hạng. Anh nói về “all ages, ranks, services, and backgrounds” — mọi lứa tuổi, mọi cấp bậc, mọi quân chủng và mọi xuất thân. Giải sử dụng ba tựa game rất khác nhau: Rocket League, League of Legends và Dota 2. Nhịp cập nhật của ba trò này không khớp nhau: Riot tung patch Liên Minh hai tuần một lần, Psyonix theo mùa, còn Valve để Dota 2 rất lâu mới chỉnh meta. Một giải cộng đồng trải dài ba tựa game như vậy không thể bám meta từng tựa. Nó không cần phải làm thế. Điều đó nói lên một thực tế: đây là giải phúc lợi, không phải giải cạnh tranh. Mọi quyết định thiết kế của BFBS Pro League đều ngược với một giải chuyên nghiệp. Các trận đấu được xếp vào buổi tối, còn cuối tuần gần như bị loại bỏ. Lý do rất quân đội: cuối tuần là thời gian duy nhất nhiều người lính có thể trở về với gia đình. Quân nhân có thể bị gọi đi triển khai, huấn luyện hoặc nhận nhiệm vụ bất ngờ bất kỳ lúc nào. Vì vậy, giải cho phép đội hình có thêm người dự bị, nới lỏng luật thay người, thậm chí dời lại cả một series nếu cần. Trong một giải chuyên nghiệp, những quy định như thế sẽ bị coi là rủi ro toàn vẹn cạnh tranh. Từ kinh nghiệm theo dõi nhiều giải đấu cộng đồng trong những năm qua, tôi cho rằng BFBS đang viết lại đúng logic mà hiếm ai dám viết: thể thức phải phục vụ nghề nghiệp của người chơi, chứ không phải lịch phát sóng. Đây là cách một tổ chức quân đội dùng esports để bảo vệ sức khỏe tinh thần của chính người của mình. Nguyên tắc “no rank in the server” không phải là sáng tạo mới. Robert thừa nhận nó bị “ăn cắp trắng trợn” từ một môn thể thao quân sự khác. Động thái này đáng chú ý vì nó cho thấy BFBS đang cố dịch ngôn ngữ của thể thao quân đội truyền thống sang esports. Trong một môi trường mà binh sĩ quen với việc chào cấp trên, việc vào máy chủ không còn quân hàm sẽ hạ rào cản tâm lý, cho phép các binh sĩ trẻ chơi mà không sợ xếp sau chỉ huy. Đó là một dạng governance-by-inclusivity — điều hành bằng sự bao gồm, thay vì điều hành bằng kỷ luật. Chung kết được tổ chức tại Bảo tàng Không quân Hoàng gia ở London. Không một nhà tổ chức esports thương mại nào chọn địa điểm như thế nếu không muốn gắn game với di sản chính thống. Đây là tín hiệu rằng một bộ phận trong lực lượng vũ trang muốn coi game là một phần văn hóa của họ, không phải một thú vui cần giấu. Điểm đáng giá hơn cả với ngành esports là hai con đường thoát ra từ BFBS. Một số thành viên rời giải để chơi cho đội tuyển dân sự, hướng tới Rocket League World Championship. Một số khác chuyển sang công việc casting và sản xuất truyền thông. Nếu nhìn giải đấu như một nhà máy sản xuất tuyển thủ, con số này rất nhỏ. Nhưng nếu nhìn như một người nuôi dưỡng lao động ngành — người làm bình luận, người làm hình ảnh, người vận hành sóng — thì BFBS lại đang đóng góp một thứ ít người lường trước: các kỹ năng sản xuất nội dung thể thao. Trong esports chuyên nghiệp, người ta thường chỉ đo lường thành tích thi đấu. BFBS cho thấy một giải cộng đồng có thể xuất khẩu cả hai loại lao động: người chơi và người kể chuyện. Điều phản trực giác của câu chuyện BFBS nằm ở chỗ mô hình này không cần phải “thắng” theo nghĩa thể thao để có ích. Không một dữ liệu nào trong bài báo gốc khẳng định số lượng người tham gia, tỷ lệ giữ chân hay thành tích ở vòng loại. Những câu chuyện thành công đều ẩn danh, không thể kiểm chứng. Nếu ai đó dùng câu chuyện này để cho rằng quân đội Anh đang sản sinh ra các nhà vô địch, người đó đã đọc sai. Giá trị của mô hình là nó tạo ra một không gian an toàn, một điểm tựa cho những người đang phục vụ. Trong bối cảnh áp lực của công việc quân sự, sự hiện diện đều đặn của một trận Rocket League buổi tối có thể đáng giá hơn nhiều chỉ số chiến thuật. Kết quả không phải chuyện duy nhất. Biết người chơi có còn quay lại vào tuần sau hay không, đó mới là dữ liệu quan trọng. Câu hỏi dành cho BFBS Pro League ở mùa tới không phải là “có bao nhiêu người xem”, mà là “mô hình này có thể được nhân rộng đến những đơn vị nào”. Nếu một cơ quan truyền thông của lực lượng vũ trang có thể dùng esports như công cụ xây kết nối, thì cả cảnh sát, cứu hỏa, quân đội các nước khác đều có thể làm theo. Cá nhân tôi sẽ theo dõi xem một quân nhân từ BFBS có lọt vào vòng loại chính thức của Rocket League hay không. Khi điều đó xảy ra, “no rank in the server” sẽ không còn là một khẩu hiệu cộng đồng. Nó sẽ trở thành lời khai xác thực nhất cho khả năng dùng game để chuyển hóa khó khăn thành cơ hội. Giải đấu này không cần một chức vô địch để chứng minh mình thành công; nó chỉ cần thêm một người lính tìm thấy “home ground” của mình trong một server không quân hàm.